Safa Geray
| Safa Geray | |
|---|---|
| Doğğan künü | 1637 |
| Ölgen künü | 1703 |
| Ölgen yeri | |
| Zenaatı | ükümdar |
| Baba | Safa Geray (nureddin)[d] |
Safa Geray (arap urufatında: صفا كرای; 1637 — 1703) — 1691—1692 seneleri Qırım hanı. Nureddin Safa Geraynıñ oğlu ve I Selâmet Geraynıñ torunı.[1]
Yaşlığı ve hızmeti
[deñiştir | kodunı deñiştir]Halim Geraynıñ «Gülbün-i Hanan» eserinde yazılğanına köre, Safa Geraynı emcesi I Bahadır Geray öz qorantasında östürgen. Oğlanğa nureddin Safa Geraynıñ adını qoyğan.[2]
1671—1678 seneleri I Selim Geraynıñ birinci hanlığı devrinde nureddin oldı. Selim Geray tahttan alınğan soñ Safa Geray Qarın Abad (şimdiki Bulğaristandaki Karnobat şeeri) etrafındaki Qara Qulağızlı köyünde yaşadı.[2]
1682—1683 seneleri Murad Geraynıñ qalğası oldı.
Hanlığı
[deñiştir | kodunı deñiştir]1691 senesiniñ soñunda III Saadet Geray tahttan tüşürilgen soñ, Safa Geray han tayin etildi. Qalğa vazifesinde Qara Devlet Geray, nureddin vazifesinde ise Toqtamış Geraynıñ oğlu Şahin Geray bulundı.[2]
Safa Geray han olğan soñ zorlap aqça toplap, öz baylığını arttırğan. Han sabun ve balıq ticaretinen oğraşqan, bergi cıyuv aqqını da öz adına alğan. Gayvoronskiy onıñ çoq içki içkenini de qayd ete. Hannıñ bu areketleri beyler ve mırzalarnıñ narazılığına sebep olğan.[1]
Halim Geray ise hannı aqıllı ve bilgili adam olaraq köstere, lâkin cümert olmağanını qayd ete.[2]
Tarihçı Mehmed Geray, Safa Geraynı tenqit etkeni sebebinden ilk kitabınıñ qolundan alınğanını bildire. Bundan soñ o, daa qısqa bir tarih kitabı yazğan.[3]
Avstriya seferi ve tahttan alınuvı
[deñiştir | kodunı deñiştir]1692 senesi padişa Safa Gerayğa Avstriyağa qarşı cenkte iştirak etmege emir etti. Han asker toplap, Hacı Ali paşanıñ ordusına qoşulmaq içün yolğa çıqtı. Ordu Tuna boyundaki Yerköyü qalesine qadar bardı. Bir gece mırzalar askerlernen beraber Qırımğa qaytıp kettiler. Bu arekette qapı qullarınıñ reisleri de iştirak etti.[2]
Safa Geray askerlerni qaytarmağa tırıştı, lâkin muvafaq olamadı. İstanbulğa muracaat etip, isyancılarğa ceza berilmesini istedi. Beyler ve mırzalar ise padişadan I Selim Geraynı yañıdan han tayin etmesini talap ettiler.[2]
1692 senesi oktâbr ayında Safa Geray tahttan alındı ve Rodos adasına sürgün etildi. Onıñ yerine I Selim Geray üçünci kere han oldı. Safa Geraynıñ hanlığı qararnen on ay devam etti.[2]
Sürgünligi ve ölümi
[deñiştir | kodunı deñiştir]Safa Geray Rodos adasında da ticaretnen oğraşmağa devam etti.[1] II Devlet Geray han olğan soñ onıñ ricasınen Safa Geray azat etildi. Oña Qarın Abadta yaşamağa izin berildi.[4]
1703 senesi Qarın Abadta vefat etti. Şeerdeki caminiñ azbarında defin etildi.[1] Vefat etkende 66 yaşında edi.[2]
İhtar
[deñiştir | kodunı deñiştir]- 1 2 3 4 Гайворонский О. Созвездие Гераев. Краткие биографии крымских ханов. — Симферополь, 2003. — С. 63.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Halîm Girây. Gülbün-i Hânân (Kırım Tarihi). Hazırlayan: İbrahim Gültekin. — Ankara, 2019. — S. 124—125.
- ↑ Uğur Demir. Mehmed Giray // TDV İslâm Ansiklopedisi. — 2019.
- ↑ Özge Togral. Akdeniz Adalarına Sürgün Edilen Kırım Hanları // Mediterranean Journal of Humanities. — 2018. — VIII/1. — S. 359—360. — DOI: 10.13114/MJH.2018.401.
Kitabiyat
[deñiştir | kodunı deñiştir]- Гайворонский О. Созвездие Гераев. Краткие биографии крымских ханов. — Симферополь, 2003. — С. 63.
- Halîm Girây. Gülbün-i Hânân (Kırım Tarihi). Hazırlayan: İbrahim Gültekin. — Ankara, 2019. — S. 124—125.
- Özge Togral. Akdeniz Adalarına Sürgün Edilen Kırım Hanları // Mediterranean Journal of Humanities. — 2018. — VIII/1. — S. 355—366.