Şefiqa Gasprinskaya

Şefiqa Gasprinskaya
rusça Шефика Исмаиловна Гаспринская
Doğğan künü	1886 oktâbr 14(1886-10-14)
Doğğan yeri	Bağçasaray, Tavriya guberniyası, Rusiye imperiyası
Ölgen künü	1975 avgust 31(1975-08-31) (88 yaşında)
Ölgen yeri	İstanbul, Türkiye
Memleketi	Rusiye imperiyası  Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti[d]  Türkiye
Zenaatı	muarrir, cemaat erbabı
Baba	İsmail Gasprinskiy
Ana	Zore Aqçurina[d]
Ömür arqadaşı	Nesib Bey Yusufbeyli[d]
Balalar	Niyazi Kürdemir[d] ve Zöhre Gökgöl[d]
Wikimedia Commons saytindaki Multimedia fayllar

Şefiqa Gasprinskaya (Gaspıralı), (arab hurufatında شَفِیقَە گَصْپْرِینْسكَایَا) (1886 oktâbr 14 — 1975 avgust 31) — jurnalist, cemaat erbabı.

Şefiqa Gasprinskaya 1886 senesi Bağçasarayda ulu qırımtatar maarifçisi İsmail Gasprinskiyniñ qorantasında dünyağa keldi. O, sekiz baladan ekincisi edi.

Evde pek güzel tasil aldı. On beş yaşında olğanından berli Şefiqa "Terciman" gazetesine neşir etmesini azırlağanında yardım ete edi. O, mühbir ve müellifnen mektüpleşe edi. 1903 senisi onıñ birinci maqalesi yazdı.

O, pedagogika litseyinde oquy edi, amma babasına işinen yardım etmek içün oquvını toqtatqan. 1905 senisi littseyini bitirdi ve neşriyatcılığına daldı.

1905 senisi yigirmi yaşında olğanda Şefiqa müsülman dünyada birinci kere müsülman qadınlar içün qırımtatar tilinde "Alem-i-Nisvan" mecmuasını esasladı. "Alem-i Nisvan" mecmuası, qadınlar ve qızlar tasiline müim emiyet bergen. 1912 senesi rus akimiyeti "Alem-i Nisvan" mecmuasını, añlatmayıp, yasaqtı.

«Alem-i Nisvan» mecmuasınıñ cıltı.

1902 senesi zenaat faaliyeti yardımınen Nesib Bey Yusufbeylinen, kelecekte belli azerbaycan erbabı, tanıştı. Soñra olar mektüpleşip, ayrıca onıñ maqalelerini muzakere ete ediler. Nesib Bey onıñ öz fikirlerinen yazılğan maqalelerni eñ çoq qadirine yete edi. 1906 senesi olar evlendiler.

Kelecek bir qaç yıl Şefiqa em Qırımda, em Azerbaycanda yaşay edi. O, qız balası ve oğlan balasını doğurdı. Lâkin Nesib Bey diger qadınnen nikâh etti. Şefiqa onı bunıñ içün afu etmedi. 1912 senesi soñunda Qırımğa qaytıp, özüniñ Gasprinskaya qızlıq soyadını kene aldı. Resmen o ve Nesib Bey evli qaldılar.

1917 senesi Qırım delegatsıyasınıñ erkânında Şefiqa Gasprinskaya Moskvadaki I Bütünrusiye Musulman Qurultayında iştirak ete. Bu yıl Şefiqa qırımtatar qadınlarınıñ areketini teşebbüs etti. Biraz soñra o I Qırımtatar Qurultayınıñ delegatı olaraq saylana, Aqmescitte açılğan qadınlar içün pedagogika oquv yurtunıñ müdiri olıp çalışa.

Bolşevikler Qırımnı zapt etken soñ, Nasib Bey Şefiqağa mektüp yazıp, oña balalarınen köçmege teklif ete. O, balalarını qurtarmaq içün 1919 senesi Qırımdan çıqıp, Azerbaycanğa köçti.

Azerbaycanda Şefiqa qocanen beraber devletni qurup, çalışmağa devam etti. O, tercimelernen yardım etip, parlamentniñ işinde iştirak etip, qadınlarnıñ saylav aqqı ve musaviy aqlar siyasetini teşviq ete edi. O, bala bağçaları hadimleri içün üç aylıq kurslar da tesis etti. Qızıl ordu Azerbaycanğa ücüm etken soñ, Şefiqa balalarınen İstanbulğa köçti. Anda o, Nasib Beyniñ ölümi aqqında haber aldı.

Maddiy ceetten Türkiyede yaşayış pek qıyın edi. Şefiqa anasınıñ bir qaç qıymetliligini satmağa mecbur oldı. Emşire olıp çalıştı, soñ balalar evinde. O qapatılğan soñ, Şefiqa işsiz qaldı. Anası tarafından soy-sopu Yusuf Aqçura oña Qızıl Ayda iş tapmağa yardım etti.

Qıyınlıqlarğa baqmayıp qırımtatar muhacirleri ve hayriye meselelerinen oğraşmağa devam ete edi. "Kırım" ve "Emel" mecmualarına da maqaleler yaza edı. 1930 senesi Gasprinskaya qırımtatar qadınlar birligini meydanğa ketire ve onıñ reisi ola. 1961 senesi fevral 26 künü, İstanbulda Noman Çelebicihanğa bağışlanğan merasimde Şefiqa Gasprinskayanıñ "Çelebicihan şeadeti" serlevalı maqalesi oquldı (mezkür maqale "Yıldız" mecmuasında 1995 s. 5-6 sanında basıldı).

Şefiqa Gasprinskaya 1975 senesi avgust 31-inde İstanbulda vefat etti. O, Zincirlikuyu mezarlığında defn etilgen.

Qırım evi fondunıñ «O — Qırım, o — dünya» sergisinde Şefiqa Gaspıralıge bağışlanğan stend. Vrotslav, 2025 senesi orta küz ayı

Menbalar

Avdet Gazetası, 2010 s. 40-ıncı san.

Шефіка Гаспринська — жінка, яка творила історію Криму, Наталія Малиновська, Гендер в деталях.