Tunç devri

QIRIMTATAR VİKİPEDİYASINIÑ MALÜMATI
Jump to navigation Jump to search

Tunç devri - taş devrinden soñ eneolit (baqır devri) keçici devirniñ yerine kelgen insaniyet tarihında medeniy-tarihiy devir. Özüniñ tunçtan iş ve silâ aletlerini işlep çıqaruv ve qullanuv, köçebe tuvarcılıq, suvarma ziraatçılıq, yazı, qulculıq devletleri (milâttan evel ІІІ biñyıllıqnıñ soñu - І biñyıllıqnıñ başı) hususiyetlerine has. Tunç devri, milâttan evel І biñyıllıqta demir devirine deñişken. Umumen, tunç devriniñ hronologik çerçiveleri böyledir: milâttan evel 35/33 — 13/11 as., lâkin diger medeniyetlerde olar farq eter.

Asırlarnıñ üçlük shemasını (taş, baqır, maden) 1836 senesi dan atiqiyatçı, Köpengagen atiqiyatçı müzeydeki toplamınıñ saqlayıcısı H. Tomsen teklif etip, nazariy tarzda esaslağan.

Istılanıñ etimologiyası[deñiştir | kodunı deñiştir]

Tunç devri ıstılası, ilk sefer Gesiodnıñ “İşler ve künler” (daa “İnsaniyetlikniñ devirleri” kibi belli) kitabında rastkele. Bu kitapta insaniyetlik tarihı 5 qısmına bölüne: altın, kümüş, tunç, qaramanlar ve demir devrine.

Atiqiyatnıñ mustaqil ilimge inkişafı ile, dan atiqiyatçı Hristiyan Yürgens Tomsen, iş aletleri yapılğan malzemesine köre artefaktlarnıñ tasnif esasında tarihtan evel zamannıñ devrimini teklif etken. Tunç devrindeki artefaktlarnıñ bu tasnifi, Aq deñiz ve Yaqın Şarqnıñ atiqiyat tapılmalar içün eñ çoq kelişe. Bunen beraber, Qadimiy Qıtaynıñ atiqiyat medeniyetlerinde tunç ve demir devirlerini ayırmağa biraz zor kele.