I Devlet Geray

QIRIMTATAR VİKİPEDİYASINIÑ MALÜMATI
Buña bar: qullan, qıdır

I Devlet Geray (15121577, Bağçasaray) - 1551 ile 1577 seneleri arasında hanlıq yaptı. Mubarek Geraynıñ oğlu ve I Meñli Geraynıñ tornu. Devlet Geray zamanında Qırım Hanlığı Osmanlı Devletinen birlikte yükseliş devrini yaşadı.

Osmanlılarnen munasebetleri[deñiştir]

Qanuniy Sultan Suleyman devrinde uzun yıllar İstanbulda yaşağanı içün o zamanki Osmanlı sarayı ile olduqça eyi munasebeti bar edi. Qanuniyden balaban destek aldı. Harzem hanınıñ Osmanlı padişasından, rus cayılmasına qarşı yardım soravı üzerine osmanlı, Edil ile Don özenleri arasında bir kanal açmaq ve Hacı Tarhannı yañıdan zapt etmek içün areketke keçti. 1569-da Kefe beyiniñ idaresinde 15 biñ Osmanlı askeri, Devlet Geraynıñ ordusınen birlikte o yerge ketti. Lâkin, Vezir-i Azam Sokollu Mehmet Paşa devrinde başlanğan kanal tamamlanıp olamadı. Qırım ve osmanlı askeri keri çekildi. Bu vaqia bazı tarih adamaları tarafından Osmanlı Devletinde tohtaman deviriniñ işareti olaraq qabul etilgen.

Rusiyenen küreşi[deñiştir]

1555 ile 1571 seneleri arasında Rusiyege qalıcı tesirleri olğan büyük darbeler urdı. 1555 senesi Sudbişçi köyü (Tula şeerinden 150 km) yanında olğan uruşta İvan Şeremetyevniñ ordusına yeñildi. 1571-de Devlet Geraynıñ ordusı Moskva yaqınlarına qadar kirdi ve şeerni yaqtı. Özüne onıñ içün "Taht Algan" unvanı berildi. Qazan Hanlığı 1552-de, Hacı Tarhan Hanlığı ise 1556 senesinde ruslar tarafandan zapt etildi. 1568 ile 1570 seneleri arasında Qazan ve Hacı Tarhanğa seferlerge çıqtı, lâkin ruslardan qaytarılmadı. 1572-de ruslar ile kirişken Molodi Muarebesinde yeñildi. 1592-de Osmanlı padişası Rus Knâzlığından, Qazan ve Hacı Tarhannı boşatmasını istedi. O tarihlardan berli ruslarnıñ Kavkaz ve Qara deñizge enmesine mani olmaq içün yapılğan teşebbüsler faydalı olmaycaq ve ruslar 200 yüz sene zarfında Qara deñizniñ şimalindeki bütün Türk –Tatar topraqlarına yerleşecek edi.

I Devlet Geray 1577 senesi Bağçasarayda taun hastalığından öldi, yerine II Mehmed Geray keçti.



Flag of the Crimean Tatar people.svg Qırım hanları Qirim Hanligi.png

XV asır
I Hacı GerayAyderNur DevletI Meñli Geray

XVI asır
I Mehmed GerayI Ğazı GerayI Saadet GerayI İslâm GerayI Sahib GerayI Devlet GerayII Mehmed GerayII İslâm GerayII Saadet GerayII Ğazı GerayI Fetih Geray

XVII asır
Toqtamış GerayI Selâmet GerayCanibek GerayIII Mehmed Gerayİnayet GerayI Bahadır GerayIV Mehmed GerayIII İslâm GerayAdil GerayI Selim GerayMurad GerayII Hacı GerayIII Saadet GeraySafa GerayII Devlet Geray

XVIII asır
III Ğazı GerayI Qaplan GerayIII Devlet GerayIV Saadet GerayII Meñli GerayII Fetih GerayII Selâmet GerayII Selim GerayArslan GerayHalim GerayQırım GerayIII Selim GerayMaqsud GerayIV Devlet GerayII Qaplan GerayII Sahib GerayŞahin GerayII Bahadır Geray