Quran

Allanıñ Kitabı

Keşmirde XVIII asırda yapılğan Quran

Quran ya da Quran-ı Kerim (arapça القرآن الكريم‎ — Quran el-Kerim) - İslâmda peyğamber Muhammedke Allahtan melek Cebrail vastasınen vahiyler şeklinde endirilgenine inanılğan muqaddes kitap. VII asırda kitap şekline ketirilgen. Quran öz diniy emiyetinen beraber klassik arap edebiyatınıñ eñ güzel eserlerinden biri sayıla ve zemaneviy arap tiline de büyük tesir etkendir.

O kitap, onda asla şübe yoktır. O, muttaqiyler içün bir yol köstericidir. el-Baqara 2:2  (Cait Dizen, Zakir Qurtnezir)

Musulmanlar Qurannıñ Allah tarafından soñki İslâm peyğamberi Muhammedge Cebreil melek vastasınen tahminen 23 yıl davomında, Muhammed 40 yaşında olğan Qadir kününden başlap, 632 senesi — onıñ vefat yılı — aralığında peyderpey endirilgenine inanalar. Musulmanlar Qurannı Muhammedniñ eñ müim mucizesi, onıñ peyğamberliginiñ isbatı ve birinci İslâm peyğamberi Ademge endirilgen vahiylerden başlap, İslâmdaki muqaddes Taurat, Zebur ve İncil kibi bir sıra ilâhiy haberlerniñ kulminatsion noqtesi olaraq baqalar.

Qurannı musulmanlar, ömürniñ er bir saasında insan hayatını tanzim etken tolu bir öz-özüni idare etüv kodeksini temin etken Allahnıñ ilâhiy nutqu dep inanalar. Bu ise musulman ilâhiyatçılarını Qurannıñ «yaratılğanı ya da yaratılmağanı» meselesi etrafında keskin munaqaşalarğa alıp kelgen.

Rivayetlerge köre, Muhammedniñ bir qaç sahabesi vahiylerni yazıp alğan ve kâtip olaraq hızmet etken. Muhammedniñ vefatından biraz vaqıt keçken soñ, Qurannıñ metni birinci halife Ebu Bekirniñ (632–634) emiri ile, onıñ qısımlarını yazıp alğan ya da ezberlegen sahabeler tarafından tertip etildi. Halife Osman (644–656) zamanında standart bir variant teşkil etildi; bu metin bugün «Osman mushafı» olaraq biline ve umumiy olaraq bugün ma’lum olğan Qurannıñ arhetipi dep sayılır.

Lâkin Qurannıñ variantlı oquvları da mevcuttır ve olarnıñ mana ceetinden bazı farqları bar. Qurân, bugün «Quranşınaslıq» dep atalğan zamaneviy akademik tetqiqatlar saasının obyektidir.

Quran oquyıcınıñ Muqaddes Kitap ve apokrif metinlerinde ikâye etilgen müim rivayetlernen tanış olğanını farz ete. O, bazılarını umumileştire, başqaları üstünde uzun-uzun toqtay ve bazı allarda vaqialarnıñ alternativ ikâyeleri ve tefsirlerini bere. Quran özüni insaniyet içün yol kösterici kitap olaraq tarifley (2:185). O, bazıda belli bir tarihiy vaqialar aqqında tafsilâtlı ikâyelerni teklif ete, çoq vaqıt ise bir vaqianıñ ikâye sırası vastasınen onıñ ahlâqiy emiyetini qayd ete. Qurannı bazı sırlı rivayetlerini añlatmalarnen toldurğan ve İslâm konfessiyalarınıñ çoqusında İslâm qanunına esas olğan ükümler hadislerdir — Muhammedniñ sözleri ve areketlerini tasvirlegenine inanılğan ağzaviy ve yazma ananelerdir.

Dualar vaqtında Quran tek arap tilinde oqula. Qurannı bütünley ezberlegen adamğa hafız deyler. İdeal alda, ayetler bu maqsat içün saqlanğan ayrı bir prozodiya çeşitinen oqula, buña tecvid deyler. Ramazan ayında musulmanlar, adet üzre, tervih namazlarında bütün Qurannı oqup bitireler. Musulmanlar belli bir Quran ayetiniñ manasını ekstrapolâtsiya etmek içün, metinniñ doğrudan-doğru tercimesine degil de, ekzegezağa, yani tefsirge tayanalar.

Etimologiyası ve manası

Quran sözü Quranniñ özünde yaqlaşıq 70 kere rastkeline ve türlü manalarğa saip ola. Bu söz arab tilindeki qara'a (قرأ) fiiliniñ masdarıdır ve «oqudı» yaki «tilâvet» manasını bildire. Süryanice qarşılığı qeryānā (ܩܪܝܢܐ) olup, «mukaddes metinni oquv» yaki «sabaq» manasında qullanılır. Bağzı Batı alimleri bu sözniñ süryanice menşeli olğanını qabaat etseler de, musulman alimleriniñ çoqluğı sözniñ menşeini qara’a fiiline bağlay. Ne olursa da, bu söz Muḥammed peyğamberniñ zamanında artıq arab tiliniñ bir parçası olğan. Bu sözniñ müim manalarından biri «tilavet»tir; bu Quranniñ başlangıçtaki ayetlerinden birinde körülip turadı: «Onı cem etmek de, onı oqumaq da (qur'ānahu) Bizim boynumuzdadır.»

Quranıñ adları

Başqa adları:

• Furqan — yahşılıq ve yamanlıq farq etilüv, aqiqat ve yalan, ruhset ve aram;
• Kitap;
• Zikr — esletüv;
• Tanzil;

Ehemmiyeti

Musulmanlar Quran-ı Kerimniñ Allah tarafınen Muhammed peyğamberge tüşürilgen aqırğı muqaddes kitap olğanına iman keltireler. Şuñıñ içün olar Qurannı tilâüvet etip oqu, onı tıñlav, onıña munaasıp amel etüv insannı Allahqa yaqınlaştırğan, yüreklerini tınçlandırğan ibadet olğanına inanalar. Olar Qurannıñ özleriniñ medeniyeti ve ananeleriniñ menbası olğanına, deñ şu Qur’an vasıtasınen diniy ve dünyeviy ayatta devirlegenlerine şübhe etmezler.

Qurannıñ artıqlıqları ve onı üyrengenniñ sevabı haqqında köpligince hadisler kelgen.

	Sizlerniñ eñ yahşılarıñız Qur’annı üyrengen ve başqalarğa ögretkenleriñizdir.
— el-Buhârî

Bağlantılar

• Kur'an-ı Kerim (Arapça), (Türkçe)
• Al-Quran 29 yanvarniñ 2009 s. arhivlengen. (Arapça), (İnglizce)
• https://quran.com.ua/meal/dizen-qurtnezir 31 yanvarniñ 2022 s. arhivlengen.