Nikkolo Makiavelli

Nikkolo Makiavelli
Nikkolo Makiavelli
	italyanca Niccolò di Bernardo dei Machiavelli
Doğğan künü	1469 mayıs 3
Doğğan yeri	Florentsiya, Florentsiya cumhuriyeti[d];
Ölgen künü	1527 İyün 21 (58 yaşında)
Ölgen yeri	Sant'Andrea in Percussina[d], Florentsiya cumhuriyeti[d] ya da ; Florentsiya, Florentsiya cumhuriyeti[d];
Memleketi	Florentsiya cumhuriyeti[d];
Zenaatı	yazıcı, siyasetçi, tarihçı, felsefeci, siyaset nazariyecisi, askeri kuramcı, terciman, şair, diplomat, dramaturg, politologiyacı
Baba	Bernardo di Niccolò Machiavelli[d]
Ana	Bartolomea di Stefano Nelli[d]
Ömür arqadaşı	Marietta Corsini[d]
Balalar	Piero Macchiavelli[d], CrisMJ[d], Bernardo Macciavelli[d], Ludovico Macciavelli[d] ve Guido Machiavelli[d]
Avtograf
	Wikimedia Commons saytındaki; Multimedia fayllar

Nikkolo di Bernardo dei Makiavelli, ekseriyetle Nikkolo Makiavelli adınen belli (italyanca Niccolò di Bernardo dei Machiavelli; 1469 mayıs 3, Florentsiya — 1527 iyün 21, Florentsiya) — Uyanuv devri italyan devlet erbabı, diplomat, siyasiy mütefekkir, tarihçı, dramaturg ve şair. O, zemaneviy siyasiy fikirniñ şekillenmesine eñ büyük tesir etken müelliflerden biri sayıla. Makiavelliniñ eñ belli eserleri «Ükümdar» ve «Tit Liviyniñ birinci on kitabı üzerine fikirler»dir.^[7]

Tercimeiyal

Nikkolo Makiavelli 1469 senesi mayıs 3 künü Florentsiyada doğdı. Babası Bernardo Makiavelli uquqçı, anası Bartolomea di Stefano Nelli edi. Qoranta zengin olmasa da, evlerinde büyük kitaphane bar edi. Makiavelli latin tilini ve qadimiy müelliflerniñ eserlerini yahşı ögrendi.

1498 senesi Makiavelli Florentsiya cumhuriyetiniñ ekinci kâtibiyetiniñ reberi tayin etildi. On dört yıl devamında o diplomatik ve askeriy meselelernen oğraştı, Frenkistan qıralı, Roma papası, Muqaddes Roma imperatorı ve çeşit italyan devletleriniñ saraylarına elçi olaraq bardı. Çezare Borcanıñ areketlerini yaqından közetti ve soñ onı «Ükümdar»da siyasiy reberlik nümünelerinden biri olaraq qullandı.^[7]

Makiavelli Florentsiyanı paralı askerlerge bağlılıqtan qurtarmaq içün vatandaşlardan ordu qurmağa çalıştı. 1512 senesi Mediçi qorantası İspaniya ve Papa askerleriniñ yardımınen Florentsiyada akimiyetni qaytarıp aldı. Cumhuriyet idaresi yıqıldı, Makiavelli vazifesinden çıqarıldı. 1513 senesi Mediçilerge qarşı fitnede iştirak etkeninden suçlap tevqif etildi ve oña işkence yapıldı. Suçlulığı isbatlanmağandan soñ serbest etildi ve Florentsiya yaqınındaki Sant Andrea çiftligine çekildi.^[8]

Makiavelli 1513 senesiniñ soñunda «Ükümdar»nı (italyanca Il Principe) yazdı. Kitapta yañı devletni nasıl qurmaq, akimiyetni nasıl saqlamaq, ordu, qanun, halq destegi, qorqu ve meramet kibi meselelerni tetqiq etti. Eser Makiavelliniñ ayatında basılmadı; ilk kere 1532 senesi, ölüminden soñ neşir etildi.

Sürgünlik yıllarında o «Tit Liviyniñ birinci on kitabı üzerine fikirler» (italyanca Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio) eserini de yazdı. Bu kitapta qadimiy Roma tecribesini talil etip, cumhuriyet idaresini, vatandaş erkinligini, qanunlarnı ve içtimaiy ihtilâflarnıñ siyasiy rolüni tetqiq etti. Makiavelli bundan başqa «Cenk sanatı», «Florentsiya tarihı» eserlerini ve «Mandragola» komediyasını yazdı.

1520-li yıllarda Makiavelli Mediçiler idaresinden bazı küçük vazifeler aldı. 1527 senesi Mediçiler Florentsiyadan quvulıp, cumhuriyet kene tiklengen soñ, yañı idare oña işanmadı ve evelki vazifesini qaytarmadı. Makiavelli aynı yıl iyün 21 künü vefat etti.

Fikirleri ve mirası

Makiavelli tek siyasette nasıl olmaq kerek olğanını degil, devletler ve reberler amelde nasıl areket etkenini tetqiq etmege çalıştı. Onıñ fikrince, reber devletniñ telükesizligini qorumaq içün vaziyetke köre sertlik, aldav ya da zorluq qullanmağa mecbur qala bile. Amma Makiavelli er türlü zalımlıqnı maqul körgen sade bir «ahlâqsızlıq nazariyecisi» degil edi. O, qanunlarnıñ, halq desteginiñ, vatandaş ordusınıñ ve cumhuriyet erkinliginiñ emiyetini de tekrar-tekrar qayd etti.^[7]

«Makiavellizm» ıstılası bugün maqsatqa irişmek içün aldav, iyle ve merametsiz vastalarnı qullanğan siyasiy davranış manasında qullanıla. Lâkin bu mana Makiavelliniñ çeşit ve bazı yerde bir-birine zıt fikirlerini sadeleştire. Alimler «Ükümdar»nıñ zalımlarnı desteklegen kitap, siyasiy realizm eseri, cumhuriyetçilerni tenbi etken eser ya da qısmen kinayeli metin oluvı aqqında alâ daa munaqaşa eteler.^[9]

İhtarlar

1 2 3 Mansfield H. Niccolo Machiavelli // Encyclopædia Britannica (ingl.)
1 2 3 4 Inglese G. MACHIAVELLI, Niccolò // Dizionario Biografico degli Italiani (ital.) — Roma: Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 2006. — Vol. 67.
1 2 BeWeB
↑ Mansfield H. Niccolò Machiavelli // Encyclopædia Britannica (ingl.)
↑ База данных Национальной библиотеки Чешской Республики
↑ Pas L. v. Genealogics (ingl.) — 2003.
1 2 3 Niccolò Machiavelli(ing.). Stanford Encyclopedia of Philosophy. 2026 oktâbrniñ 12 teşkerilgen.
↑ Niccolò Machiavelli: Biography, Books, Philosophy and Facts(ing.). Encyclopaedia Britannica. 2026 oktâbrniñ 12 teşkerilgen.
↑ Niccolò Machiavelli (1469–1527)(ing.). Internet Encyclopedia of Philosophy. 2026 oktâbrniñ 12 teşkerilgen.

[_c1d6ad50c12b7e36-1] 1 2 3 Mansfield H. Niccolo Machiavelli // Encyclopædia Britannica (ingl.)

[_5265f6fde243108e-2] 1 2 3 4 Inglese G. MACHIAVELLI, Niccolò // Dizionario Biografico degli Italiani (ital.) — Roma: Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 2006. — Vol. 67.

[_fc54dc12610d82ad-3] 1 2 BeWeB

[_612f57f31197ad02-4] Mansfield H. Niccolò Machiavelli // Encyclopædia Britannica (ingl.)

[_72201c739c0d024b-5] База данных Национальной библиотеки Чешской Республики

[_11bbad1147a54d1f-6] Pas L. v. Genealogics (ingl.) — 2003.

[sep-machiavelli-7] 1 2 3 Niccolò Machiavelli(ing.). Stanford Encyclopedia of Philosophy. 2026 oktâbrniñ 12 teşkerilgen.

[8] Niccolò Machiavelli: Biography, Books, Philosophy and Facts(ing.). Encyclopaedia Britannica. 2026 oktâbrniñ 12 teşkerilgen.

[9] Niccolò Machiavelli (1469–1527)(ing.). Internet Encyclopedia of Philosophy. 2026 oktâbrniñ 12 teşkerilgen.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]