Molyer
| Molyer | |
|---|---|
| frenkçe Molière | |
| | |
| Doğma adı | frenkçe Jean-Baptiste Poquelin |
| Doğğan künü | 1622 yanvar 15[1][2][3][…] |
| Doğğan yeri | |
| Ölgen künü | 1673 fevral 17[1][2][3][…] (51 yaşında) |
| Ölgen yeri | |
| Memleketi | |
| Zenaatı | dramaturg, teatr aktörı, şair, satirist, teatr rejissörı, dramaturg, yazıcı, teatr idarecisi, aktör, Theaterintendant |
| Baba | Jean Poquelin[d] |
| Ömür arqadaşı | Armande Béjart[d] |
| Balalar | Esprit-Madeleine Poquelin[d] |
| Avtograf |
|
Multimedia fayllar | |
Molyer (frenkçe Molière), kerçek adı Jan-Batist Poklen (frenkçe Jean-Baptiste Poquelin; 1622 yanvar 15 (vaftiz künü), Paris — 1673 fevral 17, Parij) — frenk dramaturgı, aktör, teatr rejissörı ve yazıcıdır. Avropa komediyasınıñ eñ müim ustalarından biri sayıla. Molyer 1643 senesi qurulğan «Şanlı teatr» (frenkçe L’Illustre Théâtre) taqımınıñ qurucılarından ve baş aktörlarından biri edi.
Bala çağı ve yaşlığı
[deñiştir | kodunı deñiştir]Jan-Batist Poklen Pariste barlıqlı burjua qorantasında doğdı ve 1622 senesi yanvar 15 künü vaftiz etildi. Babası Jan Poklen tuccar, qıral sarayınıñ töşemecisi ve oda hızmetçisi edi. Anası Mari Kresse Jan-Batist on yaşında olğanda vefat etti. O Klermon kollecinde tasil aldı, soñra uquq ögrendi, amma babasınıñ zenaatını ve saray vazifesini devam ettirmekten vazgeçip, teatrni sayladı.[6]
Teatr faaliyeti
[deñiştir | kodunı deñiştir]1643 senesi Poklen aktrisa Madlen Bejar ve bir qaç başqa sanatçınen beraber «Şanlı teatr» taqımını qurdı ve «Molyer» sana adını qullanmağa başladı. Taqım Pariste muvafaqiyet qazanıp olamadı ve borcğa battı; Molyer 1645 senesi borc içün bir qaç kün apiste oturdı. Bundan soñ o taqımınen Frenkistan vilâyetlerinde qararnen on eki yıl seyaat etip, aktör ve teatr yolbaşçısı olaraq tecribe qazandı.[6]
1658 senesi Molyer Pariske qaytıp, Luvr sarayında qıral ailesi ögünde çıqış yaptı. 1659 senesi «Külünç nazlılar» (frenkçe Les Précieuses ridicules) komediyası oña büyük muvafaqiyet qazandırdı. Taqımı evelâ qıralnıñ qardaşı, soñra qıral XIV Luiniñ imayesi altında çalıştı.
Yaratıcılığı
[deñiştir | kodunı deñiştir]Molyer komediyalarında cemiyetteki ruyakârlıqnı, caillikni, tamaqkârlıqnı, zadegânlarğa taqlit etüvni ve sahte dindarlıqnı mısqılladı. O frenk halq farsını italyan commedia dell’arte ananeleri ve edebiy komediyanen birleştirdi.
«Qadınlar mektebi» (frenkçe L’École des femmes), «Tartüf» (frenkçe Tartuffe), «Don Juan» (frenkçe Dom Juan), «Mizantrop» (frenkçe Le Misanthrope), «Hasis» (frenkçe L’Avare), «Zadegân burjua» (frenkçe Le Bourgeois gentilhomme) ve «Hayaliy hasta» (frenkçe Le Malade imaginaire) onıñ eñ belli eserleri arasındadır. «Tartüf» din ruyakârlığını tenqit etkeni içün bir qaç yıl sanağa qoyulması yasaqlandı. Molyer bestekâr Jan-Batist Lüllinen beraber komediya-balet janrını inkişaf ettirdi.[6]
Qorantası ve ölümi
[deñiştir | kodunı deñiştir]1662 senesi Molyer taqımınıñ aktrisası Armanda Bejarnen evlendi. Olarnıñ balalarından tek qızı Espri-Madlen yetişken yaşqa yetti.[7]
Molyer uzun vaqıt ağır öpke hastalığından azap çekti. 1673 senesi fevralniñ 17-sinde «Hayaliy hasta» komediyasınıñ dörtünci taqdim etilüvinde Argan rolüni oynadı. Sanada vaziyeti fenalaşsa da, taqdimni soñuna qadar devam ettirdi ve bir qaç saat soñ evinde qan ketüvinden vefat etti. Demek, yayğın rivayetke baqmadan, Molyer sanada degil, evinde vefat etti.[6][8]
O devirde aktör din merasimi ile defin etilmek içün zenaatından vazgeçkenini bildirmeli edi. Molyer bunı yapmağa yetişmegeni içün, kilse başta onı defin etmege izin bermedi. Armanda Bejarnıñ muracaatından ve XIV Luiniñ aralaşmasından soñ Molyer geceleyin ve büyük merasimsiz Sen Jozef mezarlığında defin etildi. 1817 senesi oña ait sayılğan naaş Per Laşez mezarlığına köçürildi.[9]

Edebiyat
[deñiştir | kodunı deñiştir]- Мольєр // Зарубіжні письменники. Енциклопедичний довідник : у 2 т. / за ред. Н. Михальської та Б. Щавурського. — Тернопіль : Навчальна книга — Богдан, 2006. — Л — Я. — С. 201. — ISBN 966-692-744-6.
Bağlantılar
[deñiştir | kodunı deñiştir]Menbalar
[deñiştir | kodunı deñiştir]- 1 2 Molière // Internet Broadway Database (ingl.) — 2000.
- 1 2 Jean-Baptiste Poquelin // Internet Broadway Database (ingl.) — 2000.
- 1 2 Itaú Cultural Molière // https://enciclopedia.itaucultural.org.br/pessoa360233/moliere (port.) — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7
- 1 2 Мольер // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.] — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ A. L. Molière (ingl.) // Encyclopædia Britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information / H. Chisholm — 11 — New York, Cambridge, England: University Press, 1911. — Vol. 18. — P. 661—667.
- 1 2 3 4 «Molière», Comédie-Française (fre.).
- ↑ «Armande Béjart», Comédie-Française (fre.).
- ↑ Molyer Parijde, Parij şeeri (fre.).
- ↑ Burying Molière, National Endowment for the Humanities (ing.).