Medeniyet

QIRIMTATAR VİKİPEDİYASINIÑ MALÜMATI
Jump to navigation Jump to search

Medeniyet - bütün tarih boyunca insanlıq tarafından yaratılğan maddiy ve maneviy qıymetlerniñ bir kompleksidir; içtima qorçalanması ve aenkleştirilmesi içün tarihiy olaraq qazanılğan qaidelerniñ taqımıdır. Medeniyet, barlıqnıñ mürekkep sistemasıdır.

XX asırda A. Kreber ve K. Klakhon alimleri, bütün dünyada yaşağan medeniyet alimleriniñ muvafaqiyetli neticelerini ilmiy eserinde (inglizce «Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions», 1952) birleşmege tırışıp «medeniyet» termininiñ 180 tarifini taptılar.

1983 senesi «Felsefe ve medeniyet» meselelerine bağışlanğan Torontodaki XVII Bütün dünya Kongressinde «medeniyet» termininiñ bir qaç yüz tarifi ketirildi.

«Medeniyet» termini, ilimni (tehnologiyanen beraber) ve tasilni, sanatnı (edebiyat ve başqa sağlarken beraber), ahlâq, ayat tarzını ve dünyabaqışnı birleştire.

Medeniyet, ilk-evelâ medeniyetşınaslıq, içtimaiyat, qavmiyat, medeniy beşeriyat, ruhiyat, tarih kibi içtimaiy ilimler taqımı tarafından incelene.

Medeniyetniñ funktsiyaları[deñiştir | kodunı deñiştir]

İçtimaiy ve tarihiy bir körüniş olaraq medeniyet, çoq funktsionalliknen tasvirlene.

  • bilgi arttırıcı funktsiyası (içtimaiy ve tarihiy er devirde insanlıqnıñ muvafaqiyetli neticelerini qayd ete);
  • malümatlı funktsiya (birikken içtimaiy tecribe kelecek nesillerge bere, halqlar arasında maneviy qıymetlerniñ deñişüvinen temin ete);
  • bildirişüv funktsiyası (nesillerni tarihiy tecribenen temin ete ve ınsanlar arasında munasebetlerniñ çeşitleri ve şekillerini teşkil ete);
  • regulativ fenktsiya (ananeler, urf-adetler, merasimler, rituallar şeklindeki normaları, belli bir tarihiy ölçevde yaşayışnıñ talaplarına uyğunlaşuvnıñ usulı olaraq hızmet ete);
  • aksiologik funktsiya (medeniyetniñ keyfiyetli alını ifade ete);
  • nasiatlı funktsiya (insanlarğa içtimaiyleşmege yardım ete, insanlıqnıñ öz-özüni inkişafınıñ faktorıdır);
  • duyğulı ve estetik funktsiya (insanlarğa etraftaki müitni añlamağa, çeşitli duyğularnı başından keçirmege, icat etmege ve yaratmağa yardım ete);
  • diagnostika ve keanet funktsiyası (cemiyette olğan şeyler ve vaqialarnıñ qıymetini kesmege, vaqialarnıñ kelecek inkişafını keanet etmege yardım ete);
  • dünyabaqışlı funktsiya.