Endi Vorhol
| Endi Vorhol | |
|---|---|
| inglizce Andy Warhol | |
_–_LOC.jpg) | |
| Doğma adı | inglizce Andrew Warhola Jr. |
| Doğğan künü | 1928 avgust 6[1][2][3][…] |
| Doğğan yeri | |
| Ölgen künü | 1987 fevral 22[1][3][7][…] (58 yaşında) |
| Ölgen yeri | |
| Memleketi | |
| Zenaatı | kino rejissörı, ressam, fotograf, film yapıcı, eykeltraş, tasviriy sanat erbabı, baş kameracı, stsenarist, kündelik yazıcı, dizayner, grafikacı ressam, sinema sanatçısı, gravüracı ressam, ressam, illüstrator, performance artist, installation artist, müellif, bazırgân, prodüser, sanatkâr, rejissör, grafika dizayneri |
| Baba | Andrej Warhola[d] |
| Ana | Julia Warhola[d] |
| Avtograf |
 |
| Saytı |
warhol.org(ing.) warholfoundation.org/… |
 Wikimedia Commons saytındakiMultimedia fayllar | |
Endi Vorhol (inglizce Andy Warhol; doğum adı — Endrü Varhola (inglizce Andrew Warhola); 1928 avgust 6, Pittsburg, Pensilvaniya, AQŞ — 1987 fevral 22, Nyu York, AQŞ) — rusin (lemko), asıllı amerikalı ressam, grafikacı, fotograf, eykelci, kino rejissörı, prodüser, naşir ve kollektsiyacı. Pop-artnıñ eñ belli vekillerinden ve XX asır kütleviy medeniyetiniñ eñ tesirli sanatkârlarından biridir.[10]
Ayatı ve yaratıcılığı
[deñiştir | kodunı deñiştir]Vorhol, AQŞge Avropanıñ şimdi Slovakiyağa ait bölgesinden köçken rusinler Andrey Varhola ve Yuliya Zavatskanıñ ailesinde doğdı. Sekiz yaşında Sidenhem horeyası degen siñir hastalığına tutuldı ve uzun müddet evde qalmağa mecbur oldı. Bu devirde resim yapa, fotografiyalar toplay ve kino yıldızlarınen meraqlana başladı. Resim yapqan anası Yuliya oğlunıñ bediiy inkişafına büyük tesir etti.[11]
1945-1949 seneleri Pittsburgdaki Karnegi Tehnologiya İnstitutında resim tasarımı tasilini aldı. 1949 senesi Nyu Yorkqa köçip, reklama ve jurnal resimcisi olaraq çalıştı. Tiffany & Co., The New York Times, I. Miller Shoes ve Columbia Records kibi şirketler içün resimler yarattı. Bu devirde soyadınıñ soñundaki «a» arifini tüşürip, «Andy Warhol» adını qullanmağa başladı.
1952 senesi anası Nyu Yorkqa köçip, oğlunıñ yanında yaşadı. Vorholnıñ «25 Cats Name Sam and One Blue Pussy» (1954 senesi) kitabındaki resimlerni Endi, yazılarnı ise anası azırladı. «Holy Cats by Andy Warhol’s Mother» kitabı 1960 senesi neşir olundı.[12]
1960-lı senelerniñ başında Vorhol reklama, gazeta fotografiyalarına ve kütleviy istisal mahsulatlarına esaslanğan resimler yapmağa başladı. 1962 senesi Kampbell şirketiniñ 32 çeşit şorbasını köstergen «Kampbell şorbası qutuları» silsilesini sergiledi. Koka Kola şişeleri, Brillo qutuları, dollar işaretleri, Merilin Monro, Elvis Presli ve Elizabet Teylornıñ suretleri de onıñ esas mevzuları oldı.
Vorhol ipek elek basması, yani serigrafiya usulını qullanıp, aynı suretni çoq kere tekrarladı. Bu tekrarlav yardımınen reklama, tüketim medeniyetine, meşurlıqqa ve kütleviy haber vastalarına diqqat çekti. «Ölüm ve felâketler» silsilesinde avtomobil qazalarını, elektrik stullarını ve diger facia suretlerini tasvir etti.[13]
1963 senesinden başlap eksperimental filmler yarattı. «Yuqu» (1963 senesi), «İmperiya» (1964 senesi), «Öpüş» (1963-1964 seneleri), «Çelsi qızları» (1966 senesi) ve yüzlerce qısqa «Ekran sınavı» onıñ belli kino eserleridir. Nyu Yorktaki ustahanesi «Fabrika» adınen belli edi ve ressam, aktör, muzıkacı ve yazıcılar içün toplaşuv yerine çevrildi.
Vorhol The Velvet Underground rok gruppasınıñ idareci ve prodüseri oldı, gruppanıñ birinci albomınıñ meşur bananlı qabını yarattı. 1969 senesi kino, moda ve kütleviy medeniyetke bağışlanğan Interview jurnalınıñ qurucılarından biri oldı.
1968 senesi iyün 3 künü yazıcı Valeri Solanas «Fabrika»da Vorholnı tabancanen ağır yaraladı. Beş saat devam etken operatsiyadan soñ ressamnıñ ayatı qurtarıldı. Yaralanuv ve soñraki operatsiyalar sağlığına ömürlik tesir etti.[14]
1970-li ve 1980-li senelerde Vorhol sımarışnen portretler yaratmağa, fotografya, kino, televizion ve neşriyatnen oğraşmağa devam etti. 1980-li senelerde Jan-Mişel Baskiya ve Kit Heringnen beraber eserler yarattı. Soñki büyük silsilelerinden biri Leonardonıñ «Gizli aqşam aşaması» freskasına esaslandı.
Cınsiyligi
[deñiştir | kodunı deñiştir]Vorhol gomoseksual olğanını gizlemey, kvir kimligini ayatında ve sanatında ifade etti. 1950-li senelerde yaratqan erkek suretlerinden başlap, filmlerinde, fotografiyalarında, «Torsolar» ve «Cınsiy uzuvlar» silsilelerinde bu mevzuğa muracaat etti. O devirde AQŞde gomoseksuallik taqip ve tsenzurağa oğrağanına baqmadan, erkek vucudını ve bir cınstaki insanlar arasındaki istegini tasvir etti. Ressamnıñ cınsiyligi yaratıcılığınıñ müim qısmı olaraq tetqiq etile.[15]
Vefatı
[deñiştir | kodunı deñiştir]Endi Vorhol 1987 senesi fevralniñ 22-sinde Nyu Yorkta, öt qavığını aldırmaq operatsiyasından soñ kelip çıqqan asoratlar neticesinde, 58 yaşında vefat etti.[10] Pensilvaniyanıñ Betel Park şeeri yanındaki Aziz Yoann Krestitel Vizantiya katolik mezarlığında, anası ve babasınıñ yanında defin etildi.
Menbalar
[deñiştir | kodunı deñiştir]- 1 2 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (fr.): açıq malümat platforması — 2011.
- ↑ RKDartists (felem.)
- 1 2 Andy Warhol // Benezit Dictionary of Artists (ingl.) — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
- ↑ Union List of Artist Names (ingl.)
- ↑ Livingstone M. Warhol, Andy (ingl.) // Grove Art Online / J. Turner — Oxford, England, Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T090699
- ↑ Центр искусств и медиатехнологий — 1997.
- ↑ Itaú Cultural Andy Warhol // https://enciclopedia.itaucultural.org.br/pessoa26054/andy-warhol (port.) — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7
- ↑ https://www.moma.org/artists/6246 (ingl.)
- ↑ https://www.workwithdata.com/person/andy-warhol-1928
- 1 2 Biography. The Andy Warhol Museum.
- ↑ Just American. The Andy Warhol Museum.
- ↑ Happy Mother’s Day, Julia Warhola. The Andy Warhol Museum.
- ↑ Andy Warhol. Museum of Modern Art.
- ↑ Factory Shooting. The Andy Warhol Museum.
- ↑ LGBTQ+. The Andy Warhol Museum.