İndoneziya
| İndoneziya İndoneziya Cumhuriyeti | |
|---|---|
| Indonesia
Republik Indonesia
| |
|
|
| bayraq | tuğra |
| |
| Milliy şiar: «Bhinneka Tunggal Ika» (Çeşitlikte Birlik) | |
| Gimn: «Indonesia Raya» | |
| Mustaqillik tarihı | 1945 avgust 17 (Felemenkten) |
| Resmiy til | İndoneziya tili |
| Paytaht | Cakarta |
| Eñ balaban şeer | Cakarta |
| Devlet qurumı | prezidentli cumhuriyet |
| • Prezident | Prabowo Subianto[d] |
| Meydanlıq • Cemi • Suv (%) |
1 904 569 km² (16-ncı) 4,85 % |
| Eali • Cemi • Eali sıqlığı |
4-ünci ▲275 439 000 kişi (2021)[1] 144,62 kişi/km² |
| UİM (nominal) • Cemi • Can başına |
▲1,32 trln. $ (2022)[2] |
| UİM (SAQP) • Cemi • Can başına |
|
| İİİ | 0,705[3] |
| Para birlemi | İndoneziya rupiyası (IDR) |
| İnternet domeni | .id |
| Telefon kodu | +62 |
| Saat quşaqları | UTC +7 - +9 |
İndoneziya, resmiy adı İndoneziya Cumhuriyeti (indoneziyaca Indonesia, Republik Indonesia) - cenüp-şarqiy Asiyada, İnd ve Tınç okeanları arasındaki Malay adalarında bulunğan bir memleket. 17 000-den ziyade adadan ibaret olğan İndoneziya, o cümleden Sumatra, Cava, Sulavesi, Kalimantannıñ em de Yañı Gvineyanıñ bir qısımları, dünyanıñ eñ büyük ada devleti ve 1 904 569 kvadrat kilometrlik meydanlığı ile topraq büyükligi ceettinden 14-ünci memlekettir. İndoneziya, dünyada eñ yüksek ayatiyat çeşitliligi seviyelerinden birine saiptir ve memlekette müim em de keniş yabaniy tabiat meydanlığı da bar. Bu memleketniñ Papua Yañı Gvineya, Şarqiy Timor ve Malayziya ile topraq sıñırları ve başqa yedi memleket ile, o cümleden Avstraliya, Singapur ve Filippinler, deñiz sıñırları da bar.
Homo erectus ve Homo sapiens-lerniñ qazımtıları ve büyük taş zamanlarında qurulğan abideler tarafından isbat etilip, İndoneziya adaları, tarih evelsi zamanlardan berli meskün olğan. Ekinci biñyıllıqnıñ başlarında bu saa, halqara alış-veriş içün Şarqiy ve Cenübiy Asiyanı bağlağan yol çatışması olğan edi. Yüzyıllıqlar boyunca, uzun sürgen medeniy ve diniy tesirlerni kötergen tışqı tesirler, o cümleden induizm, buddizm, ve soñ islâm, yerli cemiyetlerge alındı. Soñ Keşif zamanları devamında avropalı küçler, Baharat adaları olaraq belli olğan Moluk adalarındaki ticaret idare etmege tartıştı. Ekinci Cian cenkinden soñ İndoneziya özüniñ mustaqilligini ilân etmezden evel Felemenk müstemlekesi, üç buçuq yüzyıllıq devamında devam etti.
Mustaqillikten berli, İndoneziya, demokratlaşuv ve çabik iqtisadiy ösüvniñ yanında, separatizm, qabarcılıq, siyasiy qarışıqlıq ve tabiiy felâketler kibi, çoq zorluqnen oğraşa. Bugün bu memleket — bazı vilâyetleri keniş muhtariyetli olğan ve 38 vilâyetten ibaret, saylanğan qanun çıqarıcı meclisinen bir prezidentli cumhuriyettir. 280 miliondan ziyade insanlar ile, İndoneziya, ealisi sayı ceettinden dördünci sırada yer ala ve dünyanıñ eñ büyük musulman ealisi ile memleketidir. İndonezlerniñ yarısından daa, dünyanıñ eñ çoq yaşağan adası olğan Cava adasında yaşay. Bundan başqa onıñ paytahtı, Cakarta, dünyanıñ eñ yaşağan şeerlerinden biridir.
İndoneziya cemiyeti, yüzlernen qavm ve til taqımından ibarettir — eñ balaban biri – cavalılar. Milliy kimlik, bir birleştirgen til ve din plüralizmi tarafından kösterilip, Bhinneka Tunggal Ika (“Çeşitlilikte birlik”) dep şiarnıñ altında birleştirile. Yañı sanayılaştırılğan bir memleket olıp, İndoneziyanıñ milliy iqtisadı, umumiy içkiy mahsulatqa köre cenüp-şarqiy Asiyada eñ büyüktir. Bütün dünya ve region meselelerine ortadaki küç olaraq bu memleketniñ emiyeti de bar, ve büyük çoq taraflı teşkilâtlarınıñ bir azası, o cümleden Birleşken Milletler Teşkilâtı, Yigirmilik Gruppası, Bloklarğa qoşulmağanlar areketi, ASEAN ve İslâm İşbirligi Teşkilâtı.
Söz asılı
[deñiştir | kodunı deñiştir]Indonesia adı, adet üzre ‘Hint adaları’ degen Indos (Ἰνδός) ve nesos (νῆσος) yunan sözlerinden bir söz birikmesi olaraq añlatılır.[4] Bu ıstılah, dahi mustaqil İndoneziya tizilmeden ögüne 19-ncı asırda doğdı. 1850 senesi ingliz qavmşınas (etnolog) olğan George Windsor Earl, “Hint adaları ya Malay adalarınıñ” ealisi içün Indunesians ve onıñ saylağan ıstılahı olğan Malayunesians ıstılahlarını teklif etti.[5][6] Aynı publikatsiyada, James Richardson Logan, Hint adaları içün coğrafiy bir ıstılah olaraq Indonesia ıstılahını qullandı.[7][5] Felemenk akademikleri, Şarqiy İndistan aqqında yazğanda, Indonesia ıstılahını alıp yazmağa istemedi. Olar Malay adaları (felemenkçe Maleische Archipel), Felemenk Şarqiy İndistan (felemenkçe Nederlandsch Oost Indië), belli olğan Indië, Şarq (felemenkçe de Oost) ve Insulinde ıstılahlarını sayladı.[8]
Resimler
[deñiştir | kodunı deñiştir]- İndoneziya
-
Orta Cakartadaki İndoneziya Milliy Müzeyi -
Wisma 46, İndoneziyanıñ eñ yüksek ofis binası -
Tamrin caddesi, Orta Cakartada bulunğan baş caddesi -
Orta Cakartadaki Gambir stantsiyasında bulunğan bir poyezd -
Bung Karno adına stadionı 100 000 seyirci qabul ete bile -
İndoneziyanıñ haritası -
İndoneziyanıñ vilayetleri -
Malioboro, Cokyakarta şeerinde bulunğan eñ meşur soqaq -
Trans Jogja Bus degen Cogyakarta şeerinde çalışqan çabik bir naqliye -
A selection of Indonesian food, including Soto Ayam (chicken soup), sate kerang (shellfish kebabs), telor pindang (preserved eggs), perkedel (fritter), and es teh manis (sweet iced tea) -
An Indonesian Army infantryman participating in the U.N.'s Global Peacekeeping Operation Initiative -
Pindad Panser "Anoa" shown during Indo Defense and Aerospace Expo 2008 -
B-25 Mitchell bombers of the AURI in the 1950s -
-
GE U20C in Indonesia, #CC201-05 -
GE U20C "Full-Width Cabin" in Indonesia, #CC203-22 -
GE U20C full computer control locomotive in Indonesia, #CC204-06
- ↑ https://www.worldometers.info/world-population/indonesia-population/
- ↑ https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD — Dünya bankı.
- ↑ Отчёт о развитии человечества — Birleşken milletlerniñ İnkişaf programması, 2022.
- ↑ The Ecology of the Indonesian Seas – Part One. — Hong Kong: Periplus Editions, 1996. — ISBN 978-962-593-078-7
- ↑ 5,0 5,1 Earl, G.W. (). Logan, J.R., ed. „On the Leading Characteristics of the Papuan, Australian, and Malayu-Polynesian Nations”. The Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia. IV: 71, 254, 277–278. Accesat în – via Internet Archive.
- ↑ Thanks to Soewardi, the Name 'Indonesia' Originated in The Hague in 1918 (id). National Geographic Indonesia (20 June 2024).
- ↑ Logan, J.R. (). „The Ethnology of the Indian Archipelago: Embracing Enquiries into the Continental Relations of the Indo-Pacific Islanders”. Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia. 4: 252–347. Accesat în .
- ↑ van der Kroef, J.M. (). „The Term Indonesia: Its Origin and Usage”. Journal of the American Oriental Society. 71 (3): 166–171. doi:10.2307/595186. JSTOR 595186.