İçeriğe atla

Sofokl

QIRIMTATAR VİKİPEDİYASINIÑ MALÜMATI
Sofokl
qadimiy yunanca Σοφοκλῆς
portrait
Doğğan künü 496 (m.e.) yaqın[1]
Doğğan yeri
Ölgen künü 406 (m.e.) yaqın[1]
Ölgen yeri
Memleketi
Zenaatı tragediya yazıcı, dramaturg, yazıcı, papaz, siyasetçi, felsefeci
Balalar Iophon[d][5][6] ve Ariston[d]
Логотип Викисклада Wikimedia Commons saytındaki
Multimedia fayllar

Sofokl (qadimiy yunanca Σοφοκλῆς; milâttan evel tahminen 496, Kolon, Atina yaqını — milâttan evel 406 ya da 405, Atina) — qadimiy yunan dramaturgı ve tragediya şairidir. Eshil ve Evripidnen beraber klassik Atinanıñ üç büyük tragediya yazıcısından biri sayıla. Antik menbalar Sofoklniñ 120-den ziyade pyesa yazğanını bildire, amma olardan tek yedi tragediya tam olaraq saqlanıp qaldı.[7]

Sofoklnıñ «Andromeda» tragediyasında Persey rolüni oynağan yunan aktörı Evayonnı tasvir etkeni tahmin etilgen vaza resmi; milâttan evel tahminen 430 senesi

Sofokl Atina yaqınındaki Kolonda barlıqlı qorantada doğdı. Yahşı tasil aldı, muzıka ve beden terbiyesi ögrendi. Milâttan evel 468 senesi Büyük Dionisiya teatr yarışında ilk kere iştirak etip, Eshilni yeñdi. Soñraki yıllarda çoq kere birinci yer aldı ve Atinanıñ eñ itibarlı dramaturglarından biri oldı.[7]

Sofokl şeer ayatında da faal edi. O Atina deñiz ittifaqınıñ hazinedarlarından biri oldı, milâttan evel 441–440 seneleri Periklnen beraber strateg saylandı ve milâttan evel 413 senesi ağır siyasiy buhran vaqtında teşkil etilgen keñeşniñ azası oldı. Sofokl doqsan yaşına yaqın olğanda vefat etti.

Yaratıcılığı

[deñiştir | kodunı deñiştir]

Antik anane Sofoklnı tragediyağa üçünci aktörnı kirsetken ve hornıñ terkibini on beş kişige çıqarğan dramaturg dep saya. Üçünci aktörnıñ qullanıluvı qaramanlarnıñ munasebetlerini ve süjetni daa mürekkep şekilde köstermege imkân berdi. Sofoklniñ eserlerinde adamnıñ ilâhiy qanun, devlet emiri, vicdan ve taqdir qarşısındaki saylavı esas mevzulardan biridir.[8]

Tam olaraq saqlanğan yedi tragediyası:

  • «Ayaks» — yazılğan tarihı tam belli degil; alimlerniñ çoqusı onı milâttan evel 450–430 senelerine ait saya;
  • «Trahisli qadınlar» — tarihı belli degil;
  • «Antigona» — milâttan evel tahminen 442 ya da 441 senesi;
  • «Edip çarı» — milâttan evel tahminen 429–425 seneleri;
  • «Elektra» — milâttan evel tahminen 420–410 seneleri;
  • «Filoktet» — milâttan evel 409 senesi sanağa qoyulıp, birinci yer aldı;
  • «Edip Kolonda» — Sofokl ölgen soñ, milâttan evel 401 senesi sanağa qoyuldı.

Bu tarihlarnıñ çoqusı tahminiydir. Eserler arasında tek «Filoktet»niñ m.e. 409 senesi ve «Edip Kolonda»nıñ m.e. 401 senesi sanağa qoyulğanı kesin olaraq belli.[9] Edip ve onıñ qorantası aqqındaki «Edip çarı», «Edip Kolonda» ve «Antigona» bir süjet çevresine bağlı olsa da, bir zamanda yazılğan trilogiya degildir.

  • Софокл // Зарубіжні письменники. Енциклопедичний довідник : у 2 т. / за ред. Н. Михальської та Б. Щавурського. — Тернопіль : Навчальна книга — Богдан, 2006. — Л — Я. — С. 542. — ISBN 966-692-744-6.
  1. 1 2 3 База данных Национальной библиотеки Чешской Республики
  2. ↑ L. C. Sophocles (ingl.) // Encyclopædia Britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information / H. Chisholm — 11 — New York, Cambridge, England: University Press, 1911. — Vol. 25. — P. 424—429.
  3. 1 2 Archivio Storico Ricordi — 1808.
  4. 1 2 3 Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes (isp.) — 1999.
  5. ↑ Любкер Ф. Iophon (rus.) // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. Канский, пер. А. Д. Вейсман, Ф. Гельбке, Л. А. Георгиевский, А. И. Давиденков, В. А. Канский, П. В. Никитин, И. А. Смирнов, Э. А. Верт, О. Ю. Клеменчич, Н. В. Рубинский — СПб: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 665.
  6. ↑ Любкер Ф. Sophocles (rus.) // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. Канский, пер. А. Д. Вейсман, Ф. Гельбке, Л. А. Георгиевский, А. И. Давиденков, В. А. Канский, П. В. Никитин, И. А. Смирнов, Э. А. Верт, О. Ю. Клеменчич, Н. В. Рубинский — СПб: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 1301—1303.
  7. 1 2 «Sophocles (ca. 495/6–406 BCE)», Wiley Online Library (ing.).
  8. ↑ «Sophocles», Encyclopaedia Britannica (ing.).
  9. ↑ «Sophocles: Surviving Works», Perseus Digital Library (ing.).