Deñiz
Deñiz — Dünya okeanınıñ adette qara, adalar ya da suvaltı yüksekliklerinen qısmen ayırılğan bir qısmı. Deñizler bir-birinden terenligi, tuzlulığı, suvunıñ arareti ve anda yaşağan organizmlernen farq ete.[1]
Deñiz ya da okeannıñ qara içine uzanğan qısmına körfez deyler. Deñizlerni bir-birine ya da okeanğa bağlağan tar suv keçitlerine boğaz deyler.
Bazı deñizlerniñ sıñırlarını aqıntılar teşkil ete. Meselâ, Atlantik okeanındaki Sargasso deñiziniñ sıñırları böyle belgilenir.[1]
Suvnıñ hususiyetleri
[deñiştir | kodunı deñiştir]Deñiz suvu tuzludır. Dünya okeanınıñ orta tuzlulığı qararnen 35‰-dir. Yani bir kilogramm deñiz suvunda qararnen 35 gramm tuz bar. Lâkin bu miqdar er deñizde aynı degil. Tuzlulıq suvnıñ buvlanmasına, yağmurlarğa ve özenlerden kelgen tatlı suvnıñ miqdarına bağlıdır.[2]
Suvnıñ arareti ve şeffaflığı da türlü ola. Araret deñizniñ qaysı yerde bulunğanına, mevsim ve terenlikke köre deñişe.
Suvnıñ areketi
[deñiştir | kodunı deñiştir]Deñiz suvu daima areket ete. Yel suv yüzünde dalğalar peyda ete. Aqıntılar ise suv kütlelerini bir yerden başqa yerge taşıy. Olarnıñ peyda olmasına yel ve suv qatlamlarınıñ araret ve tuzlulığındaki farqlar tesir ete.
Ay ve Küneşniñ çekim quveti tesirinde deñiz seviyesi köterilip tüşe. Buña artıluv ve tartıluv deyler.[3]
Deñiz tübünde büyük zelzele olğanda tsunami dalğaları peyda ola bile.[4]
Ayat ve emiyeti
[deñiştir | kodunı deñiştir]Deñizlerde balıq, deñiz ösümlikleri ve başqa çoq çeşit organizm yaşay. Suvnıñ üstki qatlamında yaşağan ufaq fitoplankton organizmleri bir çoq deñiz ayvanı içün yem ola.[5]
Deñiz ve okeanlar küneş issiligini toplap, aqıntılar vastasınen dünyanıñ türlü yerlerine tarqata. Bu, iklimge tesir ete.[6] İnsanlar deñizlerden balıqçılıq, naqliye ve turizm içün faydalanalar.
Galereya
[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qara deñiz
Fezadan körüniş
Dünya okeanı
Başlıca qısımları
Okean aqıntıları
İnglizce yazılı harita
Okean yüzüniñ tuzlulığı
2011 senesi
Okean yüzüniñ arareti
1984 senesi
Tsunami dalğasınıñ areketi
Terenlikke bağlı deñişmeler
Menbalar
[deñiştir | kodunı deñiştir]- 1 2 What’s the difference between an ocean and a sea?(ing.). NOAA.
- ↑ Why is the ocean salty?(ing.). NOAA.
- ↑ What’s the difference between a tide and a current?(ing.). NOAA.
- ↑ Why does the ocean have waves?(ing.). NOAA.
- ↑ What are phytoplankton?(ing.). NOAA.
- ↑ How does the ocean affect climate and weather on land?(ing.). NOAA.