Bent
Körüniş
Bent — özen ya da başqa bir suv aqımınıñ yolunı kesip, suvnı toplamaq içün qurulğan gidrotehnik inşaat. O, suvnı tutıp qala ve onıñ seviyesini kötere. Bentniñ suv kelgen tarafında adette yapma göl teşkil ola.[1]
Vazifeleri
[deñiştir | kodunı deñiştir]Bentler türlü maqsatlar içün qurula:
- şeer, köy ve fabrikalarnı suvnen temin etmek;
- tarla ve bağlarnı suvarmaq;
- gidroelektrostantsiyalarda elektrik energiyası işlep çıqarmaq;
- suv taşqınlarınıñ telükesini azaltmaq.
GESte yuqarıdan aşağığa aqıp tüşken suv turbinanı aylandıra. Turbina ise generatornı areketke ketire. Generator elektrik energiyası işlep çıqara.[2]
Bazı bentlerniñ üstünden avtomobil yolları da keçe.[3]
Esas çeşitleri
[deñiştir | kodunı deñiştir]Bentlerniñ qurulışı ve qullanılğan malzemesi farqlı ola. Esas çeşitleri şulardır:
- Topraq ve taş bentler — topraq ya da taş üymelerinden qurula.
- Gravitatsion beton bentler — suvnıñ basımına büyük ağırlığınen qarşı tura.
- Kemerli bentler — kemer şeklinde qurulıp, dereniñ eki yanındaki qayalarğa tayana.
- Kontrforslı bentler — suv tutqan divarınıñ arqasında mahsus tayanma ayaqları bar.[4]
Bir bentte bir qaç qurulış usulı birleştirile bile. Meselâ, Huver benti em kemerli, em de gravitatsion bentniñ hususiyetlerine saiptir.[5]
Galereya
[deñiştir | kodunı deñiştir]- Huver (AQŞ)[5]
Kemerli-gravitatsion, 221 m - Topraq bentiniñ kesiti
Bentniñ içki qurulışı - Kornalvo (İspaniya)[6]
Roma devrinden qalğan bent - Nurek (Tacikistan)[7]
Taş-topraq üymesi, 300 m - Gran Diksen (İsviçre)[8]
Gravitatsion beton, 285 m - Özü GESi (Ukraina)[3]
Beton, 60 m; foto: 2005 - Gordon (Avstraliya)[9]
Kemerli beton, 140 m - Daniel-Conson (Kanada)[10]
Çoq kemerli beton, 214 m
Menbalar
[deñiştir | kodunı deñiştir]- ↑ Dam. AQŞ Geologiya hızmeti (inglizce).
- ↑ How Hydropower Works. AQŞ Energetika nazirligi (inglizce).
- 1 2 Ретроспектива експлуатації автопереїзду через греблю ДніпроГЕС. Ukrgidroenergo, 2019 (ukraince).
- ↑ Dams & Projects. ABD Melioratsiya bürosı (inglizce).
- 1 2 Hoover Dam: Frequently Asked Questions. AQŞ Melioratsiya bürosı (inglizce).
- ↑ Archaeological Ensemble of Mérida. UNESCO Dünya Mirası merkezi (inglizce).
- ↑ Nurek Hydropower Plant Rehabilitation Project. Barqi Tojik (inglizce).
- ↑ Grande Dixence. Bentniñ resmiy saytı (inglizce).
- ↑ Celebrating 50 Years of the Gordon Dam!. Hydro Tasmania, 2024 (inglizce).
- ↑ Manic-5 generating station. Hydro-Québec (inglizce).