Çuvaşiya

QIRIMTATAR VİKİPEDİYASINIÑ MALÜMATI
Buña bar: qullan, qıdır
Çuvaş Cumhuriyeti
Чăваш Республики
Чувашская Республика
Flag of Chuvashia.svg Coat of Arms of Chuvashia.svg
(Çuvaşiya bayrağı) (Çuvaşiya tuğrası)
RussiaChuvashia2007-07.png
Til Çuvaş tili, Rus tili
Paytaht Şupaşqar
Devlet şekli Cumhuriyet
Prezident Nikolay Vasilyevich Fyodorov
Meydanlıq
Eali
Eali Sıqlığı
Chuvashia03.png

Çuvaşiya, resmiy adı Çuvaş Cumhuriyeti (Çuvaşça: Чăваш Ен, Чăваш Республики; rusça Чувашия, Чувашская Республика) - Rusiyeniñ bir muhtar cumhuriyetidir. Cumhuriyetke adını bergen Çuvaşlar, Türkiy halqlarından birevidir. Çuvaşiya, Rusiyeniñ orta kesiminde yer ala ve 1920 senesi iyün ayında muhtar cumhuriyet qurulğandır. Meydanlığı 18 300 km². Ealisi tahminen 1 350 000 adamdır. Paytahtı Şupaşqardır.

Çuvaşlarnıñ, X-XVI asırlarda eski Türk boylarınıñ (Edil Bulğarınıñ) qarışmasından meydanğa kelgenleri yazılğandır. Ayrıca Çuvaşlarnıñ Suvar ya da Suvaz adlı Türk adından kelgeni de ögge sürüle. Çuvaşlarnıñ 15% Başqurtistan ve Tataristanda otura.

Çuvaşlarnıñ oturğan regionı XVI asırda Ruslarnıñ eline keçken, regionda 1920-de muhtar memuriy birligi olğan, 1925 senesi aprelinde de muhtar cumhuriyet alına kelgendir. ŞSCBniñ dağılmasından soñ da (1991) Çuvaşiya Cumhuriyeti adını alğandır.

Çuvaşlar Orta Edil regionında, qapalı bir cemiyet olaraq yaşaylar. Cumhuriyetniñ meydanlığı 18 300 km². Memleketniñ üçte biri ormanlarnen qaplıdır. Ealisi 1 500 000 adamdır. Ancaq Çuvaş nufusı 2 000 000-ğa yete. Nufusnıñ 60% şeerlerde otura.

Saat quşağı[deñiştir]

RTZ2.png

Çuvaşistan Moskva Saat quşağındadır (UTC+3).

İqtisadiyat[deñiştir]

Çuvaşiya iqtisadiyatı sanayı ve ziraatqa dayana. Sanayı qolunda maşna, toquma, elektrik, alkogol, kâğıt, kereste, himiyadır. Çuvaşiyada tahminen 300 sanayı qurulışı bardır.

Ziraat[deñiştir]

Başlıca mahsulatı zahire, kenevir, qartop, sebze, keten, şeker çükündir ve tütündir. Regionda ayvancılıqnıñ domuz asravcılığı de müim yer tuta. Ziraat kolhoz ve sovhozlarda yasala. Et, süt, yımırta işlep çıqaruvı yüksektir.

Din[deñiştir]

Çuvaşlarnıñ esas dini Hristian Ortodokslığıdır.

Maarif[deñiştir]

İlk olaraq 1872-de Çuvaş tili yasalğandır. Çuvaşlarda maarif seviyesi diger cumhuriyetlerde olğanı dayın yüksektir. Şimdi ülkede:

  • 24 başlanğıç mektepte 22 000 talebe,
  • 702 orta mektepte 280 000 talebe,
  • 3 universitette 19 000 talebe

bar olıp, maarif Çuvaş tili yasala. Halqnıñ 77% Çuvaş tilini qullana.

Ayrıca, Çuvaşiyada 801 kitaphane, 1200 klub bar olıp, yılda 3 million kitap basıla ve 30 gazeta neşir etiledir.

Naqliyat[deñiştir]

Memleketniñ naqliyat ağı qara ve deñiz yolunen yasala. Demiryolları ve qara yolları Moskva, Nijniy Novgorod, Qazan, Ulyanovsk ve paytaht Şupaşkar ile bağlıdır.

Menbalar[deñiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons saytında
Çuvaşiya ile bağlı resimler bar.


Rusiye memuriy bölünmesi
Cumhuriyetler Adıgeya · Altay · Başqırtistan · Burâtiya · Çeçenistan · Çuvaşiya · Dağıstan · Hakasiya · İnguşetiya · Kareliya · Komi · Mariy El · Mordoviya · Qabarda-Balqar Cumhuriyeti · Qalmuq Cumhuriyeti · Qaraçay-Çerkes Cumhuriyeti · Şimaliy Osetiya-Alaniya · Yaqutiya (Saha) Cumhuriyeti · Tataristan · Tıva · Udmurtiya
Ülkeler Altay · Zabaykalsk · Kamçatka · Krasnodar · Krasnoyarsk · Perm · Primorsk · Stavropol · Habarovsk
Vilâyetler Amur · Arhangelsk · Astrahan · Belgorod · Brânsk · Çelâbinsk · İvanovo · İrkutsk · Kaliningrad · Kaluga · Kemerovo · Kirov · Kostroma · Kurgan · Kursk · Leningrad · Lipetsk · Magadan · Moskva · Murmansk · Nijniy Novgorod · Novgorod · Novosibirsk · Omsk · Orenburg · Oröl · Penza · Pskov · Rostov · Râzan · Samara · Saratov · Sahalin · Sverdlovsk · Smolensk · Tambov · Tver · Tomsk · Tula · Tümen · Ulyanovsk · Vladimir · Volgograd · Vologda · Voronej · Yaroslavl
Federal emiyetli şeerler Moskva · Sankt Peterburg
Muhtar vilâyet Yeudiy
Muhtar bölgeler Nenets1 · Hantı-Mansi — Yugra2 · Çukotka · Yamal-Nenets
1Arhangelsk vilâyetiniñ terkibinde   2Tümen vilâyetiniñ terkibinde