10 agoralıq para aqqında fitne nazariyesi
.jpg)
10 agoralıq para aqqında fitne nazariyesi Filistin Azatlıq Teşkilâtınıñ (FAT) ve FETH fırqasınıñ lideri Yaser Arafat tarafından coğrafiyacı Gvin Rovliniñ maqalesi esasında ireli sürülgen edi. Rovliniñ maqalesinde İsrail parasında İsrailniñ territorial ambitsiyalarını aks ettirgen bir harita tasvir etilgeni iddia etile edi. Paranı kösterip, Yaser Arafat 1990 senesi BMN Telükesizlik Şurasında İsrailniñ niyetleri aqqında beyanatnen çıqışta bulundı. Rovli ve Arafatnıñ tahminleri tarih, coğrafiya, arheologiya ve numizmatika boyunca mütehassıslar tarafından teşkerilip, esassız dep tapıldı. Lâkin soñra FETH fırqası olarnı qullanmağa devam etti.
Gvin Rovliniñ maqalesi
[deñiştir | kodunı deñiştir]1989 senesi coğrafiyacı Gvin Rovli „İsrailniñ territoriyal qaplavınıñ kelecekteki inkişafı: qısqa bir qıymet kesüv“ (Developing Perspectives upon the Areal Extent of Israel: An Outline Evaluation) adlı maqalesini neşir etti. Maqalede „İsrail territoriyasınıñ ölçüleri <…> 10 agoralıq İsrail parasına köre“ degen yazuvlı bir resim bar edi[1]. Bu maqalede Rovli, paranı „İsrailniñ daa keñ territoriyal ambitsiyalarınıñ mümkün olğan alâmetlerinden biri“ dep saymaq mümkün olğanını bildirdi ve parada „ihtimal, Amman, Beyrut, Bağdad, Dimeşq ve Saudiy Arabistannıñ şimaliy qısımlarını qaplap alabilecek bir territoriyanı tasvir etken bir harita bar“ dep iddia etti[2].
Yaser Arafatnıñ beyanatları
[deñiştir | kodunı deñiştir]1990 senesi mayıs 25-te Yaser Arafat BMN Telükesizlik Şurasınıñ toplaşuvında 10 agoralıq İsrail parasınıñ aversinde „Büyük İsrailniñ“ haritası tasvir etilgenini beyan etti (yani Aq deñizden Mesopotamiyağa qadar ve Qızıl deñizden Fıratqa qadar). Soñra o, bu beyanatnı bir qaç kere tekrarladı, cebinde böyle paralar taşımağa ve olarnı subetdeşlerine kösterip, olarnıñ „sionistlerniñ açıq-aydın ıntıluvlarınıñ köstergiçi“ olğanını ayta turıp, adetlendi[3][4]. İlk çıqışında tasdıq olaraq Arafat „Jewish Journal“ adlı amerikan neşrine esaslandı[5]; soñra ise Rovliniñ „GeoJournal“ dergisindeki maqalesi közde tutulğanı añlaşıldı[3][4].
Tahlil
[deñiştir | kodunı deñiştir]Coğrafiyacı Saymon Berkoviç, „Rovliniñ iç bir şeynen tasdıqlanmağan beyanatı iç bir esası yoqtır“ dep tefsir etti ve parada taş fonunda yedi şamdan (menora) oyulğanını, Rovli ise taşnıñ konturını Yaqın Şarq haritasına qoyıp, „regionnıñ şimdiге qadar bilinmegen bir manzarasını yarattı“ dep qayd etti[6].
.jpg)
İsrail Bankınıñ numizmatika boyunca kuratorı Rahel Barkay, İsrail parasında Yeudiye qıralı Antigon II-niñ (m.e. 40–37 ss.) idare etken yıllarında basılğan qadimiy bir paranıñ kiçikleştirilgen tasviri bar olğanını qayd etti. Antigon II Hasmonaylar sülâlesiniñ soñkisi edi. Qadimiy paranıñ ayrı bir emiyeti şundan ibaret ki, o, yeudi sanatında menoranıñ ilk belli tasvirini ihtiva ete[6][7][8].
Dan Barag, arheolog ve numizmat, Qudüs Yeudi Universitetiniñ professorı, bu qadimiy parada sıñır konturları tasvir etilgenini farz etmek içün ne diniy, ne de tarihiy esaslar bar olğanını tefsir etti[6].
Rovli, tarihçı ve jurnalist Tom Segevge bergen intervyusında, parada tasvir etilgen saanıñ harita olıp olmağanını tam bilmegenini, amma bunı mümkün dep sayğanını bildirdi. Zemaneviy paradağı konturnıñ şeklini coyğan qadimiy paranıñ tegis olmağan sızgılarını tekrarlaganını bilgen soñ, Rovli, kimdir oña muvafıq şekil bermek içün qadimiy paranı mahsus bozğan degen hulâsağa keldi. Onı böyle fikir etmege ne sebep olğanı aqqındaki sualge Rovli, bunı tam eminiyetnen iddia etip olamağanını, amma bunıñ yapılmağanını da tam bilmegenini ayttı. Berkoviç, Rovlide „ilmiy usulğa bütünley yañı bir yanaşuv“ ve zemaneviy valütada onıñ tasviri peyda olğanından çoq evel tapılğan qadimiy paranıñ şeklini deñiştirmek maqsadınen bir „fitne“ olğanı aqqındaki tahminni qayd ete[6].
Soñraki adiseler
[deñiştir | kodunı deñiştir]Para ile bağlı fitne nazariyesi FETH fırqası tarafından şimdiге qadar qullanıla. 2023 senesi oktâbr 21-de FETHniñ Malümat ve Medeniyet Komissiyası Arafatnen bir intervyu neşir etti. Anda o, para aqqındaki konspirologik nazariyeni añlata ve şöyle bir tefsir bere: „o, işğalcilerniñ öz öyle adlandırılğan „devletini“ qurmaq planlarını ve onıñ sıñırları nasıl olğanını açıp köstere“[9].
İhtar
[deñiştir | kodunı deñiştir]- ↑ Pipes, 1998. saife 50—52
- ↑ Rowley, 1989. saife 109
- ↑ 3,0 3,1 Pipes, 1998. saife 49—53
- ↑ 4,0 4,1 Rubin, 2005. saife 241
- ↑ Совет Безопасности. Предварительный стенографический отчёт о две тысячи девятьсот двадцать третьем заседании(rus.) (PDF). BMN с. 27—30 (29 мая 1990).
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Berkowicz, 1991. saife 188
- ↑ Pipes, 1994
- ↑ Pollack, Max. 10 Agorot Coin: Conspiracy Theory in Global Politics(ing.). Journal of Foreign Affairs at Carolina (20 November 2024).
- ↑ Fatah uses Arafat’s conspiracy theory as proof of alleged Israeli plan to expand into Arab world. Palestinian Media Watch (21 oktâbrniñ 2023).
Edebiyat
[deñiştir | kodunı deñiştir]- Rowley, Gwyn (). „Developing Perspectives upon the Areal Extent of Israel: An Outline Evaluation”. GeoJournal. 19 (2): 99–111.
- Berkowicz, S. M. (). „Developing Perspectives upon the Areal Extent of Israel: A Reply”. GeoJournal. 23 (3): 187–196.
- Pipes, Daniel (). „Imperial Israel: The Nile-to-Euphrates Calumny”. Middle East Quarterly.
- Pipes Daniel The Hidden Hand: Middle East Fears of Conspiracy. — St. Martin’s Press. — ISBN 978-0312176884
- Rubin Barry, Rubin Judith Colp Yasir Arafat: A Political Biography. — Oxford University Press. — ISBN 978-0-19-516689-7